Organizacje pozarządowe
11.01.10
Prawnicy Centrum Obrony Praw Człowieka w Rosji przedstawili raport dotyczący problemów, z jakimi borykają się organizacje pozarządowe
Raport zawiera monitoring tego, na ile przestrzegane jest prawo do zrzeszania się w Federacji Rosyjskiej. Opiera się on na wnioskach organizacji pozarządowych, które zwracały się po pomoc prawną do Centrum od maja 2008 do czerwca 2009 roku.
I. Wstęp
Na początku warto zaznaczyć, że trzy lata temu do ustawy „O organizacjach niekomercyjnych” zostały wprowadzone poprawki, które w znacznym stopniu pogorszyły sytuację prawną organizacji pozarządowych w Rosji. Proces tłumienia działalności tego rodzaju organizacji trwał dwa lata i opierał się głównie na wzmożonej kontroli ze strony państwa. Kontrola dotykała przede wszystkim organizacji z zagranicznymi dotacjami i doprowadziła do upadku większości z nich.
Wydawało się, że sytuacja ta jest bez wyjścia, gdy w maju 2008 roku prezydent D. Miedwiediew przekazał prawo do kontroli i rejestracji organizacji niekomercyjnych Ministerstwu Sprawiedliwości FR, które zapewniło, że nie powtórzy błędów swoich poprzedników. I rzeczywiście, niektórym organizacjom udało się uniknąć upadku.
Sielanka nie potrwała jednak zbyt długo. Latem 2008 premier W. Putin podpisał postanowienie, ograniczające ilość organizacji międzynarodowych, których dotacje nie podlegają opodatkowaniu. W praktyce prawie całkowicie pozbawiło to organizacje pozarządowe w Rosji finansowania zagranicznego, a także doprowadziło do kontroli tych ośrodków, które do tej otrzymywały tego rodzaju dotacje. Niestety skutkiem tej działalności rządu jest także zmniejszenie liczby potencjalnych darczyńców lub ich odpływ na inne pola (np. pomoc Afryce).
Kolejne utrudnienia przyniósł artykuł „O ochronie konkurencji”, który wszedł w życie w lipcu 2008 roku i spowodował zmiany w prawie wynajmu pomieszczeń. Od tego czasu organizacje muszą konkurować o prawo do wynajmu biur nie tylko między sobą, lecz i z instytucjami komercyjnymi. Wygrywa zawsze ta, która zaproponuje większą sumę. Co gorsza, po jakimś czasie prawo to przestało dotyczyć organizacji małego i średniego biznesu oraz dużej spółki państwowej „Poczta Rosji”. W wyniku tak dużej konkurencji wiele organizacji pozarządowych musiało zrezygnować z biur, które wynajmowały do tej pory.
II. Wyniki raportu
Raport ukazuje te i inne problemy dotyczące działalności organizacji pozarządowych w Rosji. Prawnicy zajmujący się wsparciem prawnym tych organizacji w ciągu roku przyjęli około 2,5 tys. zawiadomień o naruszeniu prawa w tym obszarze. Zgłoszenia napływały praktycznie ze wszystkich regionów Rosji. Na tej podstawie, przedstawiony raport możemy uznać za dość dokładny i reprezentatywny w skali całego kraju.
Organizacje pozarządowe w Rosji spotykają się dzisiaj z 4 głównymi problemami:
1. Trudności związane z rejestracją organizacji bądź rejestracji zmian w jej obrębie (38% wszystkich zgłoszeń). Na problemy ze rejestracją wpływają następujące czynniki:
- konieczność przygotowania dużej liczby dokumentów – regułą jest, że każda organizacja musi przygotować swój statut i umieć konfrontować go z nierzadko absurdalnym prawem. Liczba potrzebnych dokumentów wzrasta dodatkowo przy poszerzeniu działalności przez daną organizację np. o działalność edukacyjną, sportową, turystyczną. Problemy z rejestracją mają także organizacje o charakterze narodowościowym, np. w Kraju Krasnojarskim i na Północnym Kaukazie, które zamieszkane są przez przedstawicieli różnych narodowości. W tym wypadku ograniczenia w rejestracji zagrażają ochronie dziedzictwa kulturowego tych narodów, a także ich odrębności.
- odmowa rejestracji z absurdalnych przyczyn – np. Petersburska Sportowa Organizacja Społeczna „Federacja Cheerleaders” zgłosiła się do urzędu w sprawie zmiany adresu. Przedstawiciel ministerstwa sprawiedliwości w Petersburgu odmówił, ze względu na niewłaściwą nazwę związku. Powstaje zatem sytuacja absurdalna – Ministerstwo samo neguje swoje postanowienia – przecież to właśnie ono zatwierdziło nazwę organizacji kilka lat wcześniej.
- opłata za rejestrację – za rejestrację organizacji niekomercyjnej, nie wliczając kosztów usług prawnika, trzeba zapłacić około 4000 rubli. Suma ta, dla mieszkańców wielu regionów stanowi średnią miesięczną wypłatę.
- bariera psychologiczna, strach przed odmową rejestracji.
2. Opodatkowanie grantów i dotacji zagranicznych (24%).
Wraz z wejściem w życie postanowienia rządowego z dnia 28.06.2008 pojawił się nowy spis organizacji międzynarodowych i zagranicznych, których granty (bezinteresowna pomoc) nie są opodatkowane przez państwo. Liczba potencjalnych darczyńców spadła z 101 do zaledwie 12.
3. Problemy administracyjno-lokalowe (23%)
Problemem dla wielu organizacji okazały się zmiany w prawie dotyczącym wynajmu pomieszczeń, przeznaczonych do działalności publicznej. Większość organizacji (w tym także charytatywne) z powodu braku finansów nie jest w stanie kupić lub wynająć pomieszczeń niezbędnych do ich funkcjonowania. W związku z tym, ich założyciele zmuszeni byli do wynajmu lokali należących do państwa lub samorządu terytorialnego. Niektórzy z nich mogli liczyć nawet na pewne ulgi (od 0,01% do 25% w zależności od regionu). Niestety w lipcu tego roku ustawa uległa zmianie i o żadnych ulgach nie ma już mowy. Umowy o wynajmie pomieszczeń zawierane są teraz na drodze konkursu lub aukcji.
4. Problemy ze sprawozdawczością organizacji.
III. Co dalej?
W przededniu publikacji tego raportu (17.06.09), prezydent D. Miedwiediew przedstawił Dumie państwowej pakiet poprawek do ustawy „O organizacjach niekomercyjnych”. Poprawki nie dotyczą jednak tak popularnych w Rosji organizacji społecznych (około 75 000 zarejestrowanych).
Mimo to, poprawki oceniane są jako ważny krok w kierunku poprawy sytuacji na lepsze i są nadzieją na przeprowadzenie poważanej reformy ustawodawstwa dotyczącego organizacji niekomercyjnych.
