Głosy z Rosji - Przegląd EU-Russia Centre
19.01.10
Jak Rosjanie postrzegają Unię Europejską oraz demokrację
Do dokonania analizy użyto przede wszystkim źródeł statystycznych, badań opinii publicznej oraz ankiet. Główny cel stanowiła charakterystyka stanu świadomości współczesnych Rosjan dotycząca wyżej wymienionych zagadnień oraz ich ocena społeczno-politycznej sytuacji w państwie.
Rosja wobec UE i demokracji.
Maria Ordzhonikidze zajęła się analizą postrzegania przez Rosjan Unii Europejskiej oraz demokracji. W swojej pracy oparła się przede wszystkim na badaniach opinii publicznej przeprowadzonych na zlecenie Centrum UE-Rosja przez niezależny ośrodek badawczy im. Jurija Lewady. Ordzhonikidze chciała przedstawić rosyjski punkt widzenia na takie wartości jak prawa człowieka, demokracja, gospodarka rynkowa, relacje między jednostką a państwem. Jak pisze Ordzhonikidze, zgodnie z danymi zawartymi w ankietach aż 26% respondentów uważało, że obecny model demokracji rosyjskiej sprawdza się najlepiej (tylko 16% poparło system demokracji zachodniej, za to aż 36% pochwaliło system komunistyczny). Równocześnie prawie 90% badanych przyznało, że najważniejsze informacje czerpie z telewizji. Fakt, że w ostatnich latach telewizja w Rosji została niemal w całości podporządkowana władzy, a swój program realizuje w oparciu o wytyczne z Kremla, sprawia że wyniki tych badań stają się w pełni uzasadnione. Zdaniem autorki taka ocena sytuacji w państwie wynika z utrzymującego się przez dziesięciolecia paternalizmu i oswojeniem się z nim przez społeczeństwo.
Ordzhonikidze zwraca jednak uwagę na narastanie coraz większych zależności między Unią Europej-ską a Rosją. Na taki stan stosunków w największym stopniu wpływa jej zdaniem wymiana handlowa oraz uzależnienie od surowców energetycznych. Te wspólne problemy będą według autorki prowa-dzić w przyszłości do zacieśniania więzi i rozwoju dialogu między obu podmiotami na bardziej mery-toryczny, a jednocześnie prowadzący do obopólnych korzyści.
Rosyjskie media wobec UE
Wątek przedstawiający stosunek mediów rosyjskich do Unii Europejskiej został zaprezentowany i poddany analizie w drugiej części publikacji. Jego autorka, Elena Prokhorova zwróciła uwagę przede wszystkim na zależność między negatywnym nastawieniem społeczeństwa do Unii Europejskiej a sposobem prezentacji przez rosyjskie media informacji dotyczących działalności UE. Prokhorova zauważa, że trzy kanały telewizyjne kontrolowane przez Kreml (Kanał I, RTR oraz NTV) mają obecnie monopol na informację w Rosji. Jej zdaniem dokładnie obserwując działalność rosyjskich mediów nie można oprzeć się wrażeniu, że realizują one jakąś z góry narzuconą wizję. Nieoficjalnie mówi się, że wydawcy głównych kanałów telewizyjnych oraz kilku gazet raz w tygodniu spotykają się w biurze Władimira Surkova, Zastępcy Szefa Sztabu przy prezydencie Putinie gdzie otrzymują instrukcje dotyczące tego co pokazywać oraz jak interpretować fakty.
Według Prokhorowej rosyjskie społeczeństwo jest przekonywane, że w Rosji powstał optymalny system władzy, zdolny zapewnić stabilność, rozwój ekonomiczny i szacunek na arenie międzynaro-dowej. Zachód, a przede wszystkim Unia Europejska jest przedstawiana jako system chylący się ku upadkowi, zmagający się z problemami socjalnymi, ekonomicznymi oraz religijnymi. Niebagatelną rolę w procesie utrwalania takiego obrazu w społeczeństwie odgrywają rosyjskie media bardzo aktywnie angażowane w spory polityczne, jak na przykład te dotyczące polsko-rosyjskich oraz estońsko-rosyjskich zaszłości historycznych.
Zdaniem Prokhorovej obraz UE przedstawiany przez rosyjskich dziennikarzy pozostaje w sprzeczności z oficjalną polityką Kremla, która coraz aktywniej angażuje się w dialog europejski. Powstaje więc rozbieżność między strategią rosyjskiej dyplomacji, a działaniami skierowanymi do obywateli.
Współpraca UE-Rosja w oczach mediów.
Prokhorova poddaje analizie również konferencje UE-Rosja (w Soczi i Helsinkach) oraz specjalne posiedzenie Rady Europejskiej w Lahti w 2006 roku, które przedstawiane były przez media w sposób bardzo podobny. Większość wypowiedzi rosyjskich dziennikarzy świadczyła o wielkiej podejrzliwości i braku zaufania do struktur europejskich. Rzadko, aczkolwiek obecne były również głosy pozytywne. Dotyczyły one przede wszystkim szansy, jaką dają Rosji kontakty z UE, lansowanie nowych pomysłów i technologii, które pomogłyby zreformować rosyjską gospodarkę. Mimo to, zdaniem autorki nawet takie nastawione na zysk postrzeganie zachodniego partnera zagłuszane jest przez propagandę, szerzącą przekonanie o zakrojonej na szeroką skalę zachodniej rusofobii.
Wpływ podporządkowanych władzy mediów na społeczeństwo jest widoczny również w tym, w jaki sposób ludność postrzega współczesny system polityczny. Prezydent Putnin lansowany jest na lidera, który twardą ręką wyprowadził państwo z chaosu lat dziewięćdziesiątych. W badaniach opinii publicznej Rosjanie wyrazili swoje poparcie dla przywódcy, który potrafi utrzymać pod swoją kontrolą władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Nie rozumiane jest to jako uszczerbek dla demokracji, a w ręcz przeciwnie jako gwarancję stabilności i kontroli sytuacji w państwie.
Wnioski
W najbliższej przyszłości głównym zadaniem Unii Europejskiej będzie zadbanie o doinformowanie rosyjskiego społeczeństwa o swojej działalności, swoich przepisach i zasadach funkcjonowania. Będzie to wymagało nie tylko zaangażowania instytucji europejskich, ale również poszczególnych państw członkowskich. Równocześnie, jeśli Kreml rzeczywiście przekonany jest o słuszności kierun-ku europejskiego w swojej polityce zagranicznej powinien dać do zrozumienia, że uczyni wszystko by rosyjskie media mogły prezentować informacje w sposób bardziej obiektywny. Rozwój strategicznego partnerstwa między Unią Europejską a Rosją uzależniony jest przede wszystkim od poparcia społeczeństw, a to może być utrudnione zwłaszcza z rosyjskiej strony, gdy obraz prezentowany w mediach świadczy jedynie na niekorzyść takiego rozwiązania.
